ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC ...

 

 

 

 

ISSN (Online) 2812-9636

INSTITUCIJA:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC

GLAVNI I ODGOVORNI UREDNIK:
Dr Jasmina Nikolić, direktorka Istorijskog arhiva Požarevac

AUTOR I UREDNIK PORTALA:
Dr Jasmina Nikolić

TEHNIČKI UREDNIK:
Aleksandra Bogdanović

 

AUTORI:
Dr Jasmina Nikolić
Dr Dragana Miloradović
Dr Marijana Mraović
Dr Miroljub Manojlović
dr Nevenka Knežević Lukić
Maja Dimić, msr.
Nataša Milošević Dulić
Mirjana Stepanović
Slobodanka Cvetković
Pavle R. Srdić
Dubravka Marković

POČETAK
1.10.2021.

STATUS:
U toku
___________________________

KONTAKT PODACI:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC
DR VOJE DULIĆA 10
12000 POŽAREVAC
REPUBLIKA SRBIJA
www.arhivpozarevac.org.rs
info@arhivpozarevac.org.rs
+381.12.523.082

 

 

ARHIVALIJA MESECA – AVGUST 2026.

 

  

 

STODEVEDESET I PET GODINA OD ROĐENjA PRVOG SRPSKOG OBRAZOVANOG KOMPOZITORA – NASLEĐE KORNELIJA STANKOVIĆA

Srbi su u Budimu osnovali svoju četvrt, Taban, gde su svoj porodični i poslovni život izgradile brojne građanske porodice. Tu je 23. avgusta 1831. rođen Kornelije Stanković. Rano je ostao bez roditelja, pa je njegov životni put tekao od Budima, Arada, Segedina, Pešte do Beča. Jelena i Pavle Riđički postali su njegove mecene omogućivši mu školovanje u Beču, u klasi Simona Sehtera, profesora Konzervatorijuma, u čijoj klasi je bio i čuveni Anton Brukner. Tu je stekao osnove pijanizma, harmonije i kontrapunkta. Nažalost, tu se završava Kornelijevo sticanje znanja, jer tuberkuloza zaustavlja njegov put u Rusiju na željeno muzičko usavršavanje.

Preminuo je u 34. godini, uoči Uskrsa, 4. aprila 1865. i sahranjen je u Tabanu, srpskoj četvrti gde je i rođen. Njegov put ne završava se ni posthumno – groblje u Tabanu je iseljeno, a njegovi posmrtni ostaci, na inicijativu Muzičkog društva "Stanković", 1940. godine preneti su u Beograd i sahranjeni u Aleji velikana, pored Stevana Stojanovića Mokranjca.

Njegovo vreme obeležili su važni politički događaji i previranja. Borba za nezavisnost Kneževine Srbije i dinastičke smene bile su u senci događanja vezanim za Srbe u Vojvodini i ukidanje Vojvodstva. Put nacionalne kulture već je bio obeležen delovanjem Vuka Stefanovića Karadžića, a političku i kulturnu atmosferu obeležila je druga vladavina kneza Mihajla. 

Kornelije Stanković ostavio je brojne harmonizacije na stihove Jovana Jovanovića Zmaja, Đure Jakšića, Jovana Subotića i mnogih drugih. Njegov opus bogat je klavirskim minijaturama ili varijacijama za klavir – od kojih su najpoznatije varijacije "Što se bore misli moje" na stihove kneza Mihaila Obrenovića. Svoje štampane zbirke prikupljenih narodnih pesama i klavirskih minijatura posvećivao je knezu Mihajlu, crnogorskom knezu Danilu I, kneginji Juliji, svojoj dobrotvorki Jeleni Riđički...

Vreme nacionalnog preporoda oličeno u, pre svega, Vukovom prikupljanju narodnog stvaralaštva, Kornelije je nadogradio sabiranjem narodnih i građanskih napeva, a potom i crkvenog pojanja. U periodu 1855-1857. godine Kornelije je u Sremskim Karlovcima gde beleži crkveno pevanje - po prvi put je ono zabeleženo savremenim notnim pismom. Svoja najvrednija dela Stanković je ostavio upravo u domenu crkvenog pojanja. Pojanje napisano za jednoglasje, harmonizovao je za četvoroglasni hor i objavio kroz tri knjige  "Pravoslavno crkveno pojanje u srpskog naroda", a njegov najznačajniji rad je "Osmoglasnik"  sastavljen od 17 rukopisnih svezaka četvoroglasnih crkvenih pevanja i pet posebnih  svezaka sa oko 400 stranica jednoglasnih napeva.

Kornelijevi harmonizovani napevi srpskog narodnog pojanja našli su svoje mesto na repertoaru mnogih pevačkih društava. Sam Kornelije bio je dirigent u Prvom beogradskom pevačkom društvu i horovođa Pančevačkog srpskog crkvenog pevačkog društva; zapamćena su njegova dva koncerta u čuvenoj sali bečkog Muzikferajna (1855. i 1861. godine), a zajedno sa Milanom Milovukom, 1863. godine, sastavio je plan za osnivanje "Pravitelstvene škole muzike" – prve državne muzičke škole u Beogradu.
(Izvor: "Kornelije Stanković i njegovo doba", SANU Muzikološki institut, naučni skupovi,  knj. HHIV, Beograd, 1985.)

Spomenuli smo samo mali deo opusa Kornelija Stankovića, a arhivalijom meseca želimo upravo da vas podsetimo na velikana srpske umetnosti čiji doprinos srpskoj kulturi u oblasti muzike može da se meri sa ostavštinom Vuka Karadžića.

Fotografija: "Pod najvišim pokroviteljstvom Nj.V.Petra II kralja Jugoslavije, Pančevačko srpsko crkveno pevačko društvoosnovano 1838"  poziva Požarevačko zanatlijsko pevačko društvo "Sloga" na svoju slavu Sv. Jovana Damaskina, u petak 17. decembra 1937, kada će, po osvećivanju i rezanju slavskog kolača, dr Mihovil Tomandl održati i predavanje "Kornelije Stanković i Pančevačko srpsko crkveno pevačko društvo", pozivnica.

Istorijski arhiv Požarevac, a.f. "Udruženje požarevačkih radenika i zanatlija "Sloga" (1893-1950), 1937 XLVI 2685.

Odabrala: dr Dragana Miloradović, arhivski savetnik